Hooked

How to build Habit-forming products

Nir Eyal

11/18/202620 min read

Bu kısa kitap aslında tekrar tekrar okunabilecek bir hazine.
Ben 2019'da ilk okumuşum o zamandan buzamana ara ara açar bakarım. Türkçe çevirisi de oldukça iyi.

Kitaptan aldığım notlar:

Alışkanlık gereği kullandığımız ürün ve hizmetler, onları tasarlayan kişilerin planladığı biçimde günlük davranışlarımızda çeşitli değişikliklere neden olur.

Pek çok ürünün piyasada varlığını sürdürebilmesi için insanlarda alışkanlık yaratacak şekilde tasarlanmış olması gerekir.

Alışkanlık yaratma tekniğini uygulayan şirketler, pahalı pazarlama yöntemleri kullanmak yerine sundukları hizmetlerle kullanıcıların günlük faaliyetleri ve duyguları arasında bağlantı kurma yoluna giderler. Boş oturmaktan sıkılan kullanıcıların aniden Twitter'e girmeleri, alışkanlığın yerleşmeye başladığı anlamına gelir. Şiddetli bir yalnızlık duygusuna kapılan kullanıcılar, henüz mantık tam olarak devreye girmeden Facebook'ta gezinmeye başlarlar. O anda birden akıllarına bir soru takılır. Ancak sorunun yanıtını kendi zihinlerinde aramak yerine Google'da aramaya koyulurlar. Böylece akla ilk gelen çözüm kazanmış olur.

Birbirini izleyen kanca döngüleri sayesinde başarılı ürünler nihai hedefe ulaşırlar. Bu, hedef dışarıdan herhangi bir müdahale olmadan kullanıcının ürüne kendisini kaptıracak kadar bağlanacağı noktaya gelmesini sağlamaktır.

Birbiri ardından gelen kancaları geçerek ilerleyen kullanıcılar, zihinlerinde mevcut davranış ve duygular ile ilişki içinde olan iç kaynaklı tetikçi eğiticiler arasında bazı bağlantılar kurmaya başlarlar.

Buzdolabınızı açtığınızda içerideki ışığın yanması gibi olan bir olay, sizde kapıyı tekrar tekrar açma isteği uyandırmaz. Ancak eldeki karışıma biraz farklılık kattığınızda, söz gelimi buzdolabını açtığınızda her seferinde farklı bir yiyeceğin sihirli bir şekilde karşınıza çıktığını hayal edin. İşte bu kadar basit. İnsanı şaşırtan bu farklılık ilgi uyandıracaktır.

Değişken ödüller, şirketlerin kullanıcılara kanca atmak için uyguladıkları en etkili yöntemlerden biridir ve 4. bölümde bu konu ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Araştırmalar, bir ödül beklentisi içinde olunduğunda beyindeki nörotransmitter dopamin düzeninin aniden yükseldiğini gösteriyor.Take In 'de yapabileceğimiz örnek: Sipariş sonrası raffle ( sipariş sonrası raffle, sipariş sonrası bir daha dene, free delivery, 10 SAR wallet balance, 20 SAR wallet balance, 10% off in next order, take in mug, )

Muhakeme ve mantıkla ilişkili alanlarını baskı altına alır. Bu durum için otomatik satış makineleri ve piyango çekilişleri gibi klasik örnekler verilebilir. Alışkanlık yaratan çok sayıda ürün arasında farklılık içeren ödüller önemli bir yer tutar.
Bir sonraki adımda karşılaşmayı umduğu harika şeyi bulmak için sabırsızlanan genç kadın artık Pinterest'te daha fazla zaman geçirmeye başlamıştır.

Kullanıcının kendisine solunan ürün ya da hizmete zaman, veri, çaba, sosyal sermaye ve para gibi şeyler koymaya başladığı noktada yatırım aşamasına geçilmiş olur.

Kullanıcıların yaşadıkları deneyimden daha fazla keyif almaları için yaptıkları yatırımlardır.

40 yıl içinde dünya, geçtiğimiz 40 yıla göre, insanların daha fazla bağımlılık yaşadığı bir yer haline gelecektir.

Bir şeyin kötü bir amaçla kullanılması mümkün değilse süper güç olması düşünülemez.

Bu kitapta, yenilikçi iş adamlarına, insanların yapmak istedikleri ancak çözüm bulamadıkları için yapamadıkları şeyleri yapmalarını sağlayacak ürünler geliştirmenin yolları anlatılmaktadır.

Haftada 3 sabah koşu yaparım. Geçenlerde her zaman koşuya çıktığım saatlerde yurt dışındaki bir müşterimle telefon görüşmesi yapmak durumunda kaldım. Bunda büyütülecek bir şey yok diye düşündüm. Koşuyu akşam yaparım, olur biter. Ne var ki o gün programımı kaydırmak zorunda kaldığım için akşam saçma sapan şeyler yaptım.

Neurologlar, alışkanlıkların otomatik tepkilerinin, beynin bazal gangliya (beynin orta kısımlarında bulunan ve alın korteksi ile alt motor ve duyu bölgeleri arasındaki sinyal yönetimini sağlayan yapılar, beynin istem dışı hareketlerle ilişkili kısmı), adı verilen bölümünde depolayarak dikkatimizi başka şeyler üzerinde toplama yeteneği kazanmamızı sağladığına inanıyorlar.

Alışkanlıklar, beynin faaliyetini kısa yoldan gerçekleştirip bir sonraki aşamada ne yapacağını aktif olarak düşünmeyi bırakması sonucu oluşur.

Tırnak yiyen, kimsenin tırnak ısırma eylemi ile o eyleminin sağladığı kısa süreli rahatlama duygusu arasında ne kadar fazla ilişki kuruyorsa, koşullanmış bir davranış haline gelmiş olan bu tepkiyi değiştirmek o kadar zorlaşır.

İşletme dalında yüksek lisans yapan öğrencilere bir işletmenin değerinin, gelecekte yapacağı karların toplamı kadar olduğu öğretilir.

Müşterinin yaşam boyu değerini artırmak suretiyle şirketin değerini artırmasını sağlama da oldukça etkili bir yöntemdir. Müşterinin Yaşam Boyu Değeri: Bir müşteri herhangi bir rakip firmaya geçiş yapmadan, ürünü kullanmaktan vazgeçmeden veya hayatını kaybetmeden önce o müşteriden kazanılan para miktarıdır. Kullanıcı alışkanlıkları sayesinde müşterinin ürünü kullanma süresi ve sıklığı artar. Bunun sonucunda müşterinin yaşam boyu değeri artmış olur.

Kullanıcılar, kazanmamızı sağlayan misyonerler deyim yerinde ise, şirketinizin megafonları gibidirler. (bunu ITman ile olacak referral toplantısında konusalım, güzel bir görsel çıkar buradan)

Büyümenin artmasını sağlayan en önemli etken, virüs döngü süresidir. Bir kullanıcının diğer bir kullanıcıyı ne kadar süre içinde davet ettiği ile ilgili bir kavram olan virüs döngü süresi, büyük bir etki yaratabilir.

https://www.forentrepreneurs.com/lessons-learnt-viral-marketing/

Ne var ki tüketicilerin eski alışkanlıklarını terk etmelerini sağlamaya gelince, bu konuda yeterli deneyime sahip olmayan girişimciler çoğu zaman daha iyi olan ürünlerin her zaman kazanmadığı gerçeğini bizzat yaşayarak öğrenirler. Özellikle çok sayıda kullanıcı o alanda rakip konumda bulunan başka bir ürünü benimsemiş ise bu sonuç kaçınılmaz hale gelir.

Yeni geliştirilen pek çok ürünün başarısız olmasının nedeni, tüketicilerin adeta mantık sınırlarını zorlayacak şekilde eski olan şeylere, şirketlerin ise yeni olanlara aşırı değer vermeleridir.

Gourville'e göre, iş dünyasına yeni gelen insanların faaliyet gösterdikleri alanda herhangi bir şekilde başarı şansına sahip olabilmeleri için sadece diğerlerinin daha iyi olmaları yetmez. Onlardan dokuz kat daha iyi olmak zorundadırlar.

Büyük oranda davranış değişikliği gerektiren ürünlerin başarısızlığa mahkûm olduğunu belirtiyor.

Her şeye rağmen QWERTY marka klavye modeli, kendisinden çok daha üstün tasarımlar icat edilmiş olsa da klavye tasarımında standardı belirleyen marka olma özelliğini sürdürüyor.

Beşinci bölümde öğreneceğimiz gibi kullanıcıların alışkanlık yapan ürünlere giderek daha bağımlı hale gelmesine ulaşan bir başka neden de bu ürünlerin saklama değeridir. Bu da kullanıcıların diğer alternatife geçiş yapma olasılığını daha da azaltır. Örneğin Google'ın Gmail'i kullanarak gönderilip alınan her türlü elektronik posta süresiz olarak saklanır.

Gerçek şu ki uzun zamandan beri devam eden kullanıcı alışkanlıklarını değiştirmek, oldukça az rastlanan bir durumdur.

Alışkanlık, tasarımada kendisine özgü bazı kuralları ve çekinceleri olan bir alandır.

Bir kere yeni davranışların yarı ömrü kısadır çünkü aklımız eski düşünce ve hareket tarzlarımıza geri dönme eğilimi gösterir. Yapılan deneyler, yeni davranış ve alışkanlıklar kazanmaları için eğitilen hayvanların zaman içinde daha önce öğrenmiş oldukları davranışlara geri dönerek eskiden olduğu gibi davranmaya devam ettiklerini gösteriyor.

Muhasebe diliyle ifade etmek gerekirse, “davranışları son giren ilk çıkar” sözü ile tanımlayabiliriz. Başka bir deyişle en son kazandığımız alışkanlıklar en önce bırakacağınız davranışlardır. İnsanların mevcut alışkanlıklarını uzun süre değiştirmediğine yönelik önemli kanıtların elde edilmesinin nedeni de budur.

Rehabilitasyon programlarını tamamlayan alkoliklerin üçte ikisinin bir yıl içinde tekrar şişeyi eline aldığı, eski alışkanlıklarına geri döndüğü gözlemlenmiştir. Alıştırmalar, diyet yaparak zayıflayan insanların neredeyse tamamının iki yıl içinde verdiği kiloları geri aldığını gösteriyor.

Bir ürünü sık kullanmak yeni alışkanlıklar edinme olasılığını artırır. Google Arama Motoru, kullanıcılarda alışkanlıklar oluşturmaya yardımcı olan önemli bir etken, bir davranışın sıkça tekrarlanması esasına göre tasarlanan hizmet modeli için çarpıcı bir örnek teşkil eder. Google'ın alışkanlık yaratan bir ürünü olduğu konusunda kuşkularınız varsa, Google'ı sıkı kullanıyorsanız, bir de bing'i kullanmayı deneyin.

Alışkanlıklar kullanıcılarda sadakat yaratır. Google arayüzüne alışmış olan bir kullanıcı, Bing'e geçiş yaptığında düşünsel olarak ek bir çaba göstermek durumunda kalacaktır.

Google karşısında Bing'i ikinci plana iten, sahip olduğu teknolojinin yetersizliği değil işlemlerde yaşanan yavaşlamadır.

Günümüzde insanlar Google'ı kullanayım mı kullanmayım mı diye düşünme gereği duymadan arama yapar hale gelmiş durumda. Ayrıca şirket izleme teknolojisi vasıtasıyla kullanıcıyı tespit ettiğinde kullanıcının geçmişteki hareketlerini dikkate alarak, kişisel yaşantılarla ilgili olarak daha doğru ve daha fazla bilgi verebilmek amacıyla eldeki araştırma sonuçlarını geliştirir. (İşte tam burada örneğin, kullanıcılara uzun vadede take-in yemek sipariş uygulamasını sürekli kullanarak her zaman daha kazançlı olacaklarını hissettirmemiz çok önemli. )

Amazon, oldukça sık yaşanan ve çoğu zaman müşteriler için önemli ve sıkıntı kaynağı olan, istedikleri ürünleri bulma arzusunu tatmin edecek çözümü sunmaya çalışır. ( İşte biz de burada tam olarak tüm restoranları doğru şekilde sunabilmemiz çok kritik. )

Bir şirket, geliştirdiği ürünün alışkanlık yaratma potansiyelini belirlemek için işe iki temel etkinliği dikkate alarak başlayabilir:

Davranışın tekrarlanma oranı, (eylemin ne kadar sık yapıldığı)

ve davranışın kişiye sağladığı yararla ilgili algı.(Kullanıcının zihninde yapılan eylemin diğer ürünlerin sunduğu çözümlere kıyasla ne kadar yararlı ve tatmin edici olduğu.)

Bazı alışkanlıkların oluşmasının sadece birkaç hafta, bazılarının ise beş aydan fazla zaman alabileceğini ortaya koydu. Araştırmacılar ayrıca kısa süre içinde bir eğilimin, her gün düzenli olarak yapılan bir davranış hareketlenmesinde iki temel etkinin büyük rol oynadığını belirlediler: davranışın karmaşıklığı ve alışkanlığın kişi için ne kadar önemli olduğu.

Alışkanlık, bir eylem yapılmadığı zaman insanın bu durumdan acı çekmesidir.

Aslında sözünü ettiğimiz duygu, daha ziyade güçlü bir isteği, zihinde ortaya çıkan ve tatmin olana kadar insanları rahatsızlık veren bir hissi ifade eder.

Bizi tatmin eden bir nesneye bağımlı hale geldiğimizde onun yerini başka hiçbir şey alamaz.

İnstagram, Facebook, bunlar birer vitamin mi, birer ağrı kesici mi? Kullanıcıların toplum tarafından onaylanma hissinin, yaratıcı anlık coşkuyu yaşamaya çalışmak dışında önemli bir şey yapmadığı kanısında olan çoğu insan, bu sorunun yanıtının vitaminler olması gerektiğini düşünür. peki gerçekte?

Önce vitamin ver, alışkanlığa çevir, ardından senin ürünün ağrı kesici olsun.

Alışkanlık yaratan ürünler ilk başta çoğunlukla insanın hoşuna giden ödüller, (vitaminler) şeklinde ortaya çıkar. Ancak alışkanlığın yerleşmesinden sonra insanın yapmadığını edemediği davranışlar, (ağrı kesiciler) haline dönüşürler.

Tetikleyiciler :

Alışkanlıklar zaman içinde oluşur. Ancak bir alışkanlığın ortaya çıkmasına yol açan, zincirleme reaksiyonu başlatan şey, "trigger" adı verilen ana etkendir.

Genellikle alışkanlık yaratmaya çalışan şirketler, para harcamayı gerektiren tetikleyicileri uzun süre kullanmazlar. Bir an için hayal edin: Facebook veya Twitter kullanıcılarını kendi sitelerini tekrar ziyaret etmeye sağlamak için reklam vermek zorunda kalsalar acaba ne olurdu? Çok sürmez, bu şirketler iflas ederdi.

Kamuoyunda ilgi uyandırmak için kullanılabilecek etkili yöntemler arasında sunulan ürün ya da hizmet hakkında basında övgü dolu sözlerin yer alması, firma veya kullanıcılar tarafından çekilen videoların mail yoluyla ya da video paylaşım sitelerinden yayılarak ürünle ilgili reklam yapılması ve uygulamalar dükkanında resimli yerleştirmeler kullanılması sayılabilir. Şirketler, ürün veya hizmet ile ilişkili olarak internetten yapılan indirimlerin veya düzenlenen satış kampanyalarının uzun süre devam edecek başarı serüveninin ilk işaretleri olduğu gibi bir yanılgı içine girebilirler. Ne var ki sonradan kazanılan tetikleyiciler tarafından kullanıcılarda yaratılan farkındalık kısa süreli olabilir.

Bu çalışma, depresyon belirtileri gösteren insanların interneti daha fazla kullandıklarını ortaya koydu. Acaba bunun sebebi ne olabilir? Bu konuyla ilgili varsayımlardan biri, depresyon yaşayan insanların olumsuz duyguları diğer insanlardan daha sık yaşamaları ve bunalımdan kurtulmak, kendilerini daha iyi sevmek için teknolojiye yönelmeleri.

Canı sıkılan insanların çoğu heyecanla iş içine girer, dikkat çeken haber başlıklarına yönelirler. Aşırı stres altında olduğumuzda sakin bir ortam arar, Pinterest gibi sitelere girerek rahatlamaya çalışırız. Kendimizi yalnız hissettiğimizde Facebook ve Twitter'a girerek insanlarla anında ilişki kurma olanağı buluruz.

Belirsizlik duygusunu gidermek istediğimizde Google bize sadece bir tık uzaktadır. Herhangi bir nedenle önemli olduğumuzu kendimize, kısa süre içinde olsa, hatırlatmak istediğimizde elektronik postanın bize sağladığı kolaylıklardan yararlanırız.

Şirketin yapması gereken ilk şey, yaşadığı soru nedeniyle rahatsızlık duyan kullanıcının tam olarak nasıl bir duygu içinde olduğunu tespit etmektir.

Peki ama bir tasarımcı, kullanıcının karşılaştığı sorunun kaynağını ortaya çıkarmak için işe ilk olarak nereden başlamalıdır?

Yapılacak ilk iş, alışkanlık yaratma konusunda kendisini kanıtlamış olan ürünlerin başarıya ulaşmasını sağlayan etkenleri öğrenmek olmalıdır. Onları taklit etmek yerine bu ürünlerin kullanıcıların yaşadıkları sorunlara ne tür çözümler getirdiğini anlamaya çalışmak en doğru yöntem olacaktır.

Kullanıcı bu eylemlerden birini yapmadan önce ne tür duygular içinde olabilir? (Bizim uygulamamızı açan kullanıcının o sırada hissettiği duygular ne olabilir? Bu aslında güzel bir egzersiz olabilir: ekip çalışması workshop. )

Herhangi bir ürün ile bir düşünce, duygu ya da her gün düzenli olarak yapılan bir davranış arasında sıkı sıkıya bağ oluştuğunda iç kaynaklı tetikleyici devreye girer.

Bir diğer yöntem de kullanıcının yaşadığı duyguyu öğrenebilmek için kendisine “neden” sorusunu defalarca öne atmayı denemektir. Genellikle siz bu soruyu en fazla 5 kez tekrarlayana kadar kullanıcının duyguları hakkında aradığınız yanıtları almış olursunuz.

Toyota üretim sisteminden uyarlanmış olan bu yöntem, Taiichi Ohno tarafından “5 adet neden sorusu” olarak adlandırılan bir tekniğe dayanır. Toyota'nın benimsediği bilimsel yaklaşım temelinde bu tekniğin önemli bir yer tuttuğunu belirten Ohno şöyle diyor: “Herkes tekrarlama sonunda problemin tam olarak ne olduğu ve nasıl çözülmesi gerektiği kesin olarak anlaşılır.”

Örnek 2:

Neden sorusu: Julie elektronik postayı neden kullanmak istiyor?
Yanıt: Mesaj gönderip alabilmek için.

Neden sorusu: Julie bunu neden yapmak istiyor?
Yanıt: Çünkü Julie bilgiye hızlı bir şekilde ulaşmak ve paylaşmak istiyor.

Neden sorusu: Bunu yapmak istemesinin nedeni ne?
Yanıt: İş arkadaşlarının, dostlarının ve ailesinin yaşamlarında ne gibi gelişmeler olduğunu bilmek istiyor.

Neden sorusu: Bunları öğrenmeye neden gerek duyuyor?
Yanıt: Birinin ona ihtiyacı olup olmadığını öğrenmek için.

Neden sorusu: Bu onun için neden bu kadar önemli?
Yanıt: Olup bitenlerden haberdar olmamak onu korkutuyor.

Şimdi elimizde önemli bir bulgu var. İç kaynaklı tetikleyiciler arasında yer alan korku, hayatımızı en fazla etkileyen duyguların başında yer alıyor.

Örneğin Instagram'a sürekli girmemizin nedeni, bir bakıma, bir şeyleri kaçırma korkusu.

Olumsuz duygular genellikle iç kaynaklı tetikleyici olarak işlev görürler. Alışkanlık yaratan ürünler geliştirebilmek için ürün geliştirme uzmanları, kullanıcı duygularından hangilerinin iç kaynaklı tetikleyiciler ile bağlantılı olabileceğini anlamak ve kullanıcıyı harekete geçirebilmek için dış kaynaklı tetikleyicilerden nasıl yararlanmak gerektiğini iyi bilmek zorundadırlar.

Eylem

Bir eylemin başlaması için o eylemi yapmak, üzerinde düşünmekten daha kolay olmalıdır.

Bir davranışın gerçekleşmesi, üç temel unsurun bir arada ve yeterli oranda bulunmasına bağlıdır: motivasyon, yeterlik ve tetikleyici. Fogg'un davranış modeli

Burada telefon çaldığında cevap vermeme durumunu düşün. D = M, Y, T herhangi biri eksikse burada telefon açma davranışı gerçekleşmeyebilir.

Tetikleyicilerin el alımında, önceki bölümde anlatıldığı gibi, kullanıcının sunduğunuz ürün ya da hizmete neden gereksinim duyduğunu anlamak çok önemlidir.

Peki bu denklemde eksik olan şey nedir? Kullanılabilirlik ya da kullanıcının kolayca harekete geçebilme yeteneğidir. Bir şey daha kolaysa daha iyidir.

Bir eylemi basit hale getirmenin altı unsuru, yani bir işin zorluk derecesini etkileyen faktörler, şöyle sıralanıyor:

- Zaman: Eylemin yapılması ne kadar zaman alıyor?

- Para: Eylemi gerçekleştirmek için ne kadar para harcamak gerekiyor?

- Fiziksel çaba: Eylemi yapmak için ne kadar emek harcamak gerekiyor?

- Beyinde yaşanan döngüler: Eylemi yapmak için ne kadar zihinsel çaba gerekiyor?

- Toplumsal normlardan sapma: Yapılan davranış başkaları tarafından ne kadar kabul görüyor?

- Alışılmış davranışların dışına çıkma: Fogg'a göre yapılan eylemin mevcut alışkanlıklarla ne derece örtüştüğü ya da bu alışkanlıkları ne ölçüde değiştirdiği.

Peki Google milyarlarca dolarlık bir endüstrinin tek hakimi konumuna gelmeyi nasıl başardı? Öncelikle Google'ın sayfa sıralamasında esas alınan algoritmasının, web sitelerini listelemede çok daha etkili bir yöntem olduğu anlaşıldı. Google'ın önemli ölçüde zaman tasarrufu sağladığı görüldü. Google, insanların ilgi duymadığı içeriklerle kirlenen ve reklamlar taşıyan diğer arama motorlarını da bu sayede alt etmeyi başardı. (Peki bizim restoran sıralama algoritması ne durumda? )

Geliştirdiğimiz ürünü kullanmak öyle basit olmalı ki kullanıcılar o ürünü kullanmayı zaten biliyor olmalı.

Kullanıcıya kupon veya birkaç adımlı bir promosyon sistemi kuracaksak, öyle bir gamification yapacaksak, şu çalışmayı referans almak önemli. Deney: İki grup müşteri oluşturularak kendilerine delikli kartlar verilmişti. Deliklerin tümünü açan gruba bedava araba yıkama ödülü verilecekti. Gruplardan birine içinde sekiz kare bulunan bir delikli kart verilirken diğer grubunun elinde ikisi önceden delinmiş halde bulunan on kareden oluşan bir delikli kart bulunuyordu. Bir defa ücretsiz araba yıkama hediyesi kazanmak için her iki grubun da sekiz kez araba yıkama ücreti ödemesi gerekiyordu. Ancak ikinci müşteri grubu, kartlarında önceden iki delik açılmış olanlar, deliklerin tümünü açma işlemini diğer gruba göre %82 oranında daha iyi bir derece ile tamamladılar. Bu çalışma, bir işe başka insanlardan bir adım önde başlamanın yarattığı etkiyle belli bir hedefe yaklaştıklarına inanan insanların motivasyonunda belirgin bir artış olduğunu ortaya koyuyor.

Tetikleyiciden eyleme götürmenin kaldırım taşları = motivasyon ve yetenek.

Bir davranışın gerçekleşmesi için ortamda bir tetikleyici bulunmalıdır. Aynı zamanda kullanıcının harekete geçmesi için yeterli düzeyde yetenek ve motivasyona sahip olması gerekir.

Yaptığımız her davranışın ardında üç temel motivasyon kaynağından biri vardır:

- Bize zevk veren şeylerin peşinde koşarken sıkıntı veren durumlardan sakınmak.

- Umut ararken korkudan uzak durmaya çalışmak.

- Toplumdaki diğer insanların bizi onaylayıp kabul etmelerini isterken toplumdan dışlanma ihtimalinden kaçınmak.

Yeteneği etkileyen altı unsur vardır:

- Zaman
- Para
- Fiziksel çaba
- Beyinde yaşanan döngüler
- Toplumda kabul gören değerlerden sapmak
- Alışkanlık gereği yapılan davranışların dışına çıkma

4- Değişken Ödül

Arzu edilen sonucu elde edebilmek için atılması gereken adımlar azaltıldığında bu sonuca ulaşma ihtimali artar.

Beynin ödül merkezi, arzu edilen ödül alındığı an değil, hedefe ulaşmayı beklerken aktif hale gelir.

Üç değişken ödül tipi:
- kabile
- av
- benlik/kabile ödülleri

Bu üç ödül türünün birlikte kullanılmasına verilebilecek en iyi örnek elektronik postadır. Posta kutumuza gelen mesajları kontrol etmeye bilinçaltımızda bizi zorlayan etken ne olabilir?

Öncelikle bize gelen mesajların kimler tarafından gönderildiği konusundaki belirsizlik bizi de merak uyandırır. Aldığımız mesajlara cevap vermek, bizler için sosyal bir zorunluluk olmanın yanı sıra aynı zamanda uyumlu olduğumuzu gösterme arzusunun da bir ifadesidir (kabile ödülleri).

Ayrıca gelen mesajın içeriğini merak ederiz. Belki de kariyerimiz ya da şirketimizle ilgili önemli gelişmelere neden olacak bir mesaj gelmiş olabilir. Elektronik postamızı kontrol ettiğimiz zaman önümüze çıkabilecek yeni fırsatlar veya maddi varlıklarımıza ve geçim kaynaklarımıza karşı oluşabilecek tehditler hakkında bilgi sahibi oluruz (avlanma ödülleri).

Son olarak elektronik posta başlı başına önemli bir iştir. Bu kapsamda okunmamış mesajları düzenlemek, sınıflandırmak ve gözden geçirmek gibi bir dizi işlemin yapılması gerekir. Elektronik postaya ilgi duymamızın en önemli nedenlerinden biri, posta kutumuza gelen mesajların sayısında görülen artış ve zamanı yarattığı bilinmezlik sonucu yaşanan meraktır. Bu nedenle gelen mesajların kontrolümüz altında olduğunu hissetmek isteriz. (Kendimizle ilgili ödüller)

Stack Overflow'a gelen sorulara gönüllü olarak yanıt veren kişiler aslında bu işi kabile ödülleri beklentisi ile yaparlar.

Bir şeyleri tamamlayıp başarma duygusu verebilmek

Bir şirketin kullanıcıların arzu edilen davranışı yapmalarını sağlayacak en doğru ödülü bulabilmesi için onların nelere önem verdiğini iyi anlaması gerekir. Reve ve skor levraları gibi yöntemler ancak kullanıcıların ilgisini çekmesi hâlinde etkili olabilir. Başka bir deyişle oyunlaştırma tekniği, kullanıcıların ilgisini çekmede her zaman her bedene uyan bir çözüm değildir.

Şirketler, sundukları hizmetlerden insanların keyif almasını sağlayacak şekilde de sardamadıkları için kullanıcı davranışlarında değişiklik yapmayı başaramazlar.

Ürünlerin davranış değişikliği yaratabilmesi için kullanıcıların her şeyin kendi kontrolleri altında olduğunu hissetmeleri gerekir.

World of Warcraft'ın bu kadar çok ilgi görmesinin nedeni, diğer oyuncuların ne şekilde davranacağını önceden tahmin etmenin zor olmasıdır.

5. YATIRIM

Bir davranışın alışkanlık haline gelmesi için o davranışın yeterli sıklıkla yapılması ve herarlı olduğu yönünde bir algının oluşması gerekir.

Emek verdikçe seversin, sevdikçe emek verirsin. IKEA

1. Ne kadar fazla emek verirsek o kadar değerlidir bizim için o şey.

2. Geçmişi tutarlı olmaya çalışır.

3. Bilişsel dönüştürmeyi kaçmak için tercihlerimize değişiklik yaparız. (Örneğin alkol hiçbir insan için ilk denendiğinde çekici bir şey değildir. )

Kanca modeli, dışarıdan herhangi bir zorlama olmadan kişinin kendi isteğiyle ürünün kullanmasını sağlayarak kullanıcının sorunu ile tasarımcının önerdiği çözüm arasında bağlantı kuran bir tasarım modelidir. Kanca modelinin son basamağı, kullanıcıların biraz çalışmasını gerektiren yatırım aşamasıdır.

Evet bu, kullanıcı tarafından yapılan tüm faaliyetleri mümkün olduğunca kolay ve zahmetsiz hâle getirmek gerektiği yöndeki geleneksel düşünceyi sarsan bir ifadedir. Ancak bu olay, onların değişken ödülleri almasından önce değil, sonra gerçekleşir. Kullanıcıların yatırım yapılarını isterken doğru zamanı seçmek büyük önem taşır.

Kullanıcıların siteye yaptıkları yatırım arttıkça kullanılan hizmetten vazgeçmek zorlaşır.

Kullanıcıların küçük bir bilgi girişimi yapmalarını sağlayabilirsek, sisteme daha sonra yeniden dönüş yapmaları olasılığı artacaktır.

Pek çok kullanıcı için bir siteden diğerine geçiş yapmak, yıllar boyunca yapılmış olan yatırımı bir kenara bırakıp her şeye sıfırdan başlamak anlamına gelir. Hiç kimse o kadar zaman ve emek harcadığı sadık bir takipçi grubunu bir tarafa bırakıp yeni bir maceraya girişmek istemez (Twitter, Instagram, Threads örneği gibi).

Şimdi şirketlerin yatırım aşamasında bir sonraki tetikleyicinin devreye girmesine yardımcı olmak için neler yaptıklarını birkaç örnek vererek inceleyeceğiz.

Gelen mesajların kendiliğinden "yak" olması, yanıtların zamanında verilmesini teşvik eden bir özellik Veya Instagram story'lerin 24 saat içinde yok olması, kaçırma hissini kullanıcıda oluşturduğu için kullanıcıları yeniden sokar.

Ancak bir ürüne ya da hizmete yapılacak yatırımlarla beslenen alışkanlıkları yaratan şirketler, kullanıcıların rakip şirketine sunduğu ürün ve hizmete geçiş yapma ihtimalini azaltabilir.

Anında tatmin sağlayan eylem aşamasından farklı olarak yatırım aşaması, gelecekte alınması beklenen ürünlerle ilgilidir.

Yatırımlar, bir sonraki tetkikleyicinin devreye girmesini sağlayıp döngünün en baştan yeniden başlamasına yardımcı olmak suretiyle kullanıcıların kanca döngüsünden daha sonra tekrar geçmeleri olasılığını arttırır.

Kanca modelini kullanarak etkili kancalar geliştirmek için beş temel soru

1. Kullanıcılar aslında ne isterler? Geliştirdiğiniz ürün kullanıcının hangi derdine deva oluyor? (iç kaynaklı tetikleyici)

2. Kullanıcıların sunduğunuz ürün ya da hizmete gelmesini sağlayan şey nedir? (dış kaynaklı tetikleyici)

3. Kullanıcıların ödül beklentisiyle yaptıkları en basit eylem nedir? Bu eylemi kolaylaştırmak amacıyla geliştirdiğiniz ürünü daha basit hale getirebilmek için ne yapabilirsiniz? (Eylem)

4. Verilen ödül kullanıcıları yeterince tatmin ediyor mu? Yoksa kullanıcılar daha fazla ödül almak istiyorlar mı (değişken ödül)?

5. Kullanıcılar ürüne ne tür bir çalışmayla yatırım yapıyorlar? Bu çalışma bir sonraki tetikleyicinin devreye girmesini sağlıyor mu? Kullanıldıkça ürünün gelişmesine katkıda bulunan bir değer birikimi oluyor mu? (yatırım)

Şirketler, geliştirmiş oldukları ürünlerin var olmasını, öncelikle kendi ihtiyaçlarını karşılamak için isteyen gerçek gelişimciler tarafından yönetilir.

Çok iyi tanımadığınız bir müşteri için geliştirilen ürünlerin başarılı bir şekilde tasarlanma ihtimali, moral bozacak kadar düşüktür.

Bir tasarımcı, geliştirmiş olduğu ürünün kullanıcılarının hayatına olumlu yönde gelişmeler yaratacağına inanmıyor ve şahsen o ürünü kullanmayı düşünmüyorsa böyle bir girişime istismar verir.

Gerçek şu ki bir zamanlar Amerika'daki yetişkinlerin çoğunu duyduğu sürekli sigara içme ihtiyacının yerini günümüzde bilgisayar ve cep telefonu gibi elektronik cihazları sürekli kontrol edip izlettiğimiz karşılıklı olmaz arzu almış durumda.

8 Alışkanlığın test edilmesi

Özet:

- Kullanıcılarınızı etkileyen iç kaynaklı tetikleyiciler yeterince sık devreye girerek onların harekete geçmesini sağlıyor mu?

- Seçtiğiniz dış kaynaklı tetikleyici, kullanıcıların harekete geçme ihtimalinin en yüksek düzeyde olduğu anda onlara uyarı gönderiyor mu?

- Tasarımınız arzu edilen davranışın daha kolay yapılabilmesini sağlayacak kadar basit mi?

- Verdiğiniz ödül kullanıcıları tatmin edip onlarda daha fazla ödül alma isteği yaratıyor mu?

- Kullanıcılarınız, geliştirdiğiniz ürüne küçültün, yük, uğraşlar vererek yatırım yapıyorlar mı? Ürünü kullanırken yaşadıkları süreçleri geliştirmek amacıyla değer biriktiriyorlar mı? Böylece bir sonraki tetikleyicinin devreye girmesini sağlıyorlar mı?

Ek notlar:
Görevimiz, son yıllarda büyük gelişme gösteren internet bilgisayar oyunlarına reklam yerleştirmek için bir platform oluşturmaktı. Ürünlerin davranışlarımızda nasıl değişiklikler yarattığını ve nasıl olup da bizleri bazen kendimiz anlamadığımız davranışlara yönelttiğini öğrenmek üzere bir yolculuğa koyuldum.
Yaptığım çalışmada tüketici psikolojisi, insan-bilgisayar etkileşimi ve davranışsal ekonomi konusunda yapılmış olan araştırmalardan yararlanarak akademik çevrelerin görüşlerine yer vermeye özen gösterdim.